Idee 436.                                    


En ware het nog zoo rechtstreeks alleen het nadeel dat de zoogenaamde godsdienst berokkent aan de maatschappy, maar op zedelyk en verstandelyk gebied steelt zy nog onbeschaamder op indirekte wys de beste vruchten uit den hof van volkswelvaart. Een kind dat misschien vermogens bezitten zou tot het aanleeren of uitvinden van nieuwe middelen om de Natuur dienstbaar te maken aan den mensch - dat eeuwignoodig probleem! - wordt bedwelmd of verstikt onder psalmen, evangelien, en hoe al die voddery heeten moog. In-plaats van het te onderrichten in de wetten van die Natuur, waarvan de kennis nog zeer gebrekkig is, doet men 't kennismaken met Jozef's veelkleurigen mantel of 't hondje van Tobias. In-plaats van het de wereld te doen begrypen waarin het leeft, voert men 't rond in 'n spokerige leelyke kunstwereld die voor eeuwen rhapsodisch werd uitgebroeid in de verwarde hersens van leegloopende vagabonden. [1]

En als dan later dat kind in 't werkelyk leven behoefte hebben zou aan de flinke toepassing van dezen of genen regel der Natuur, zoekt het vergeefs in z'n hoofd naar de wetenschap die 't noodig heeft. Het zoekt waarheid, vindt leugen, en... vloekt vader of opvoeder die tegen beter weten aan opium reikte voor spyze. [2]


[1] "'n spokerige leelyke kunstwereld die voor eeuwen rhapsodisch werd uitgebroeid in de verwarde hersens van leegloopende vagabonden." is een aardige omschrijving van de Christelijke aartsvaders.

Maar hier ligt een behoorlijk fundamenteel probleem verscholen:

Wat als:

(A) De mensen in grote meerderheid eenvoudig niet in staat zijn waarachtige geloven te vinden over tal van problemen, maar toch gedwongen zijn aannames te maken die althans een soort verklaring en praktische raad geven om die problemen op te lossen, en

(B) die geloven die langdurig populair zijn onder veel mensen helpen bijdragen tot het bijeenhouden van vreedzame maatschappelijke verbanden en een noodzakelijk onderdeel vormen van veel menselijke cultuur van waarde?

Het korte antwoord is: Het jammerlijke blijft dat er zoveel onzin zit in religie, en dat veel van die onzin tot veel problemen voor zeer veel mensen geleid heeft. Maar 't is waar dat de menselijke meerderheid kennelijk niet veel zinniger kān denken dan ze gehele geschiedenis blijk heeft gegeven te kunnen. Verder zie 423 en de verwijzingen daar.
 


[2] "En als dan later dat kind in 't werkelyk leven behoefte hebben zou aan de flinke toepassing van dezen of genen regel der Natuur, zoekt het vergeefs in z'n hoofd naar de wetenschap die 't noodig heeft. Het zoekt waarheid, vindt leugen, en... vloekt vader of opvoeder die tegen beter weten aan opium reikte voor spyze."

Nee, dit is om diverse redenen onjuist gesteld. De voornaamste reden is dat men moet aannemen dat iedereen die "mens sanis in corpore sano" (Juvenalis) is in beginsel staat is rationele argumenten te begrijpen en aanvaarden.

Aan de andere kant: Waar M. ongetwijfeld wel gelijk in heeft is dat er zeer veel onzin in de wereld is gebracht door religies, dat zeer veel mensen vals voorgelicht heeft en hun levens zeer veel moeilijker heeft gemaakt dan nodig was.

Idee 436.