Idee 418.                                    


Welnu, er is nog veel meer! Al werd uwe lyst lang, ik zeg u, er is nog veel meer. Ja, 't meeste blyft nog over.

Iemand die in één kwartier voor zóóveel stuivers alkohol gebruikt, verliest niet alleen dat kwartier tyds uit z'n leven, en zóóveel stuivers uit z'n beurs, hy ontbeert vele kwartieren daarnà z'n verstand en bovendien zóóveel guldens die hem dat verstand zou hebben kunnen opbrengen. [1]

Wanneer men in de kerk zich inderdaad bezighoudt met de vertellingen die daar worden uitgekraamd, is 't onmogelyk nuchter thuis te komen. [2]

Wie dus wèl nuchter in de werkelyke wereld terugkeert, heeft in de kerk gehuicheld door zich aantestellen alsof hy dronken was, en in dat geval gaat er by hem 'n kapitaal verloren aan zedelykheid, dat van veel grooter belang is dan zóóveel kwartieren en zóóveel guldens verstands-produktie. *) [3]

*)  Zie over den nadeeligen invloed der goddienery op 't Onderwys, den kommentaar op de verhandeling over Vrye-Studie in den IIIn Bundel.


[1] "Iemand die in één kwartier voor zóóveel stuivers alkohol gebruikt, verliest niet alleen dat kwartier tyds uit z'n leven, en zóóveel stuivers uit z'n beurs, hy ontbeert vele kwartieren daarnà z'n verstand en bovendien zóóveel guldens die hem dat verstand zou hebben kunnen opbrengen."

Dit is waar, en als ik het wel heb werd er in Multatuli's tijd nog percentueel meer gezopen dan tegenwoordig (waar letterlijk miljoenen Neerlanders alcoholist zijn). Maar overigens zie eerst mijn kommentaar bij 417 en dan hieronder.
 


[2] "Wanneer men in de kerk zich inderdaad bezighoudt met de vertellingen die daar worden uitgekraamd, is 't onmogelyk nuchter thuis te komen. "

ALS men voldoende verstand heeft om in verwarring of bedwelming te geraken door evidente verbale onzin, onmogelijkheid, wensdenkerij en waanzin. (Zie 394!)

Conclusie: Omdat dit feitelijk maar zelden voorkomt heeft de doorsnee kerkganger niet voldoende verstand om zichzelf te bevrijden van de ideologische onzinnigheden, onmogelijkheden, illusies en inconsistenties waaraan hij zich blootstelt. En in feite menen kerkgangers dat ze in hun kerken zeer gesticht worden.
 


[3] "Wie dus wèl nuchter in de werkelyke wereld terugkeert, heeft in de kerk gehuicheld door zich aantestellen alsof hy dronken was, en in dat geval gaat er by hem 'n kapitaal verloren aan zedelykheid, dat van veel grooter belang is dan zóóveel kwartieren en zóóveel guldens verstands-produktie. *) "

Zie de vorige opmerking.

Daarbij: Het grote voordeel voor de drager van een gemiddeld (of nog slechter verstand) is dat ie nauwelijks verward, ontsteld of bevreemd kan worden door enige vorm van evidente waanleer - zolang die maar uitgedragen wordt met een een uitgestreken gezicht door z'n eigen voorgangers in z'n eigen gemeente. Sterker nog: De grote meerderheid der gewone gelovers zal met trots en toewijding uitdragen dat 1=3 als de pastoor dat wil (zoals letterlijk honderden miljoenen katholieken) of dat 2+2=5 als de partij dat wil (zoals letterlijk honderden miljoenen communisten), en zichzelf bij dat uitdragen van lokaal geprezen waanzin voorkomen als een bijzonder voorbeeldig en goed mens.

En hier liggen twee fundamentele samenhangende menselijke problemen: De doorsnee domheid en de gebruikelijke daardoor instand gehouden ideologische - religieuze en politieke - waanleren.

Overigens is een interessant feitje over deze problemen dat de grote meerderheid het hier mee eens behoort te zijn: Volgens iedereen, van welk geloof, politieke overtuiging of wereldbeschouwing ook, moet gelden dat de meerderheid van de mensen zich vergist over fundamentele menselijke vraagstukken en wat de meerderheid gelooft in dat opzicht ontspruit aan waanleren, die gewoonlijk politiek of religieus zijn (en gewoonlijk iets van beide, minstens).

Idee 418.