Idee 415.                                    


Ik zeg: zoogenaamde godsdienst, want ze bestaat niet. Neem een God aan, zooals ge wilt... maak hem dartel en wellustig als Jupiter, of lastig en kwalyknemend als de god der christenen... noem hem Vischnou, Siwa, Bouddha, Thaut, Jao, Jehovah, Zeus, Voorzienigheid, Almacht, Noodlot of Natuur ... dienen kunnen wy hem niet! [1]

Om niet te blyven hangen aan 'n woord, wil ik dat ‘dienen’ wel aannemen in den zin van: hem aangenaam zyn, zyn wil doen.

De vraag is dus: wat is zyn wil?

Voor my zou er in zekeren zin een antwoord kunnen bestaan op die vraag. (162) [2] Maar die vraag kan niet worden beantwoord door de aanbidders eener persoon of van personen. Niemand weet het, en zy die beweren het te weten, zyn 't onderling niets eens. [3]


[1] "Ik zeg: zoogenaamde godsdienst, want ze bestaat niet." Nee, dat is niet zo - zoals Multatuli zelf beschreef in z'n zeeziekte-geschiedenis zijn er wel degelijk waarachtige gelovers van alle geloven. Dat er geen god is; dat de begrippen van god verward, logisch strijdig en onzinnig zijn; dat een enigermate zinnige god geen "dienst" van z'n schepselen zal verwachten en meer, neemt toch niet weg dat iemand naar eer en geweten kan handelen naar wat een ander als fictie, onzin, bijgeloof of waanzin voorkomt. Maar het is wèl waar dat eerlijk ongehuicheld geloof véél minder vaak voorkomt dan gepretendeerd wordt, als met veel zaken.
 


[2] Namelijk: " de noodzakelykheid." (zie 162 en mijn commentaar daar).
 


[3] Dat "Niemand weet het, en zy die beweren het te weten, zyn 't onderling niets eens." is waar, maar het is ook waar, en interessant, dat de gebruikelijke godheid in alle geloven een persoon is. Dit ondersteunt niet het geloof in een god (dat de meeste mensen kleuren zien bewijst ook niet dat er kleuren zijn, en alleen dat er overeenkomstige ervaringen, ideeën en representaties van de de natuurlijke werkelijkheid zijn, waar we bijna allemaal menen deel van te zijn, ongeacht de veronderstelde oorzaak van het bestaan van de werkelijkheid), maar maakt wel aannemelijk dat godsgeloof een soort projectie van het menselijk zelfbegrip is, dat persoonlijk is.

Idee 415.