Idee 355.                                       


Wie 't eerst ‘geloof’ wist te verheffen tot deugd, moet 'n stout man geweest zyn. *) [1]

*) Misschien bemerkte hy dat de zwakken en tragen van geeste lust hebben in geloof, vermeende behoefte aan geloof. Mundus vult decipi! En in dat geval was 't opdringen van geloof als deugd, minder gewaagd. Tirannen worden door slaven gevormd, en geloovers lokken bedrog uit. Menig waarzegger of profeet zou er misschien nooit aan gedacht hebben boodschappen overtebrengen uit den Hemel, als niet de gemeente door haar heilbegeerig dorsten naar bedrog hem tot wichelary verleid had. [2] Oorzaak en gevolg zullen hierin wel, als gewoonlyk, onderling van rol verwisseld hebben.


[1] "Wie 't eerst ‘geloof’ wist te verheffen tot deugd, moet 'n stout man geweest zyn."

Met "stout" bedoelt M. "moedig" of "ongebruikelijk". Maar ik geloof niet dat dit waar is: Mensen verklaren dingen vrij vanzelfsprekend naar analogie met zichzelf, als wensende en denkende dingen, óók als dat niet terecht is, en het ligt dan nogal voor de hand om dan ook te geloven in een Vader of Moeder van alles wat is.


[2] "Misschien bemerkte hy dat de zwakken en tragen van geeste lust hebben in geloof, vermeende behoefte aan geloof. Mundus vult decipi! En in dat geval was 't opdringen van geloof als deugd, minder gewaagd. Tirannen worden door slaven gevormd, en geloovers lokken bedrog uit. Menig waarzegger of profeet zou er misschien nooit aan gedacht hebben boodschappen overtebrengen uit den Hemel, als niet de gemeente door haar heilbegeerig dorsten naar bedrog hem tot wichelary verleid had."

Het door M. in z'n noot gestelde is zinniger. In meer algemene termen: Het meeste denken dat mensen doen is wensdenken.

Idee 355.