Idee 301.                                       


Ik verneem nu dat de Heer Thorbecke onlangs in de Kamer verklaard heeft: niet te behooren tot 'n party. A la bonne heure! Dan is er kans dat er wat gedaan wordt.

Maar ik erken dat die verklaring my - en velen - verrast heeft.

En... fair play is 't niet! Dat nu die zoogenaamde liberale party in minachting begint te raken by 't Volk, levert geen reden die party aftevallen nadat men door haar op 't kussen gebracht is.

Let op, als 't christendom wordt afgeschaft, zullen de muurlingers beweren dat ze er nooit toe behoord hebben, en wanneer ik de derde party - de éénige! - zal hebben gebracht tot aanzien, zal D.V.T. om 't luidst met Slymeringen, Droogstoppels en Kappellui uitroepen: ‘precies m'n idee!’ [1]

Op de bres, heeren! Sterf 'n beetjen op de bres van uw geloof, van uw principes, van uw overtuigingen, zooals ge de dingen noemt die u voordeel aanbrengen. [2]

Richard Leeuwenhart sloeg 'n yzeren staaf door: Saladyn 'n kanapékussen... zonder watersnood. *) Maar ik splyt wolken, naar 't schynt.

*) Watersnood en de daarby behoorende liefdadigheid - 'n pest!- waren in '62 aan de orde van den dag. Dames-vereenigingen, loteryen, anti-makassars, kanapékussens, verzenmakery ‘ten-voordeele van de ongelukkige slachtoffers’ speelden 'n hoofdrol. Ook in de Minnebrieven komen sporen van al die bombarie voor. Doch naar de oorzaak van watersnood vroeg niemand. Zulke dingen komen van ‘God.’ En ‘als God wil, dan moet je berusten’ om met juffrouw Laps te spreken. Voor onkundige of plichtvergeten ministers is die stelling niet onaangenaam. [3]
Het indyken van rivieren is 'n onvergeeflyke domheid. Heeft dit nog uitlegging noodig? (1050d) [4]


[1] Inderdaad: "als 't christendom wordt afgeschaft, zullen de muurlingers beweren dat ze er nooit toe behoord hebben".

Zo gaat dat, al sinds Rome gegrondvest werd: "If in Rome, do as the Romans do" - en a fortiori "If among cannibals, do as the cannibals do".

Het overgrote deel van de publieke politieke en religieuze belijdenissen is geen eerlijke uitdrukking van wat de sprekers werkelijk denken en voelen, maar een poging bij een dominante groep te horen en mee te delen in de voordelen die dat biedt of te ontsnappen aan het gevaar er niet bij te horen.

Dit is niet alleen waar in dictaturen, waar men een zeker begrip kan opbrengen voor dergelijke partij-trouw, maar ook in democratieën.

En hier ligt een zeer fundamenteel probleem, dat M. al opmerkte in zijn conceptie van de Ideen: Dat feitelijk het grootste deel van het maatschappelijk gedrag van mensen bestaat uit leugen, pose, conformisme, pretentie en wensdenkerij.


[2] Op de bres, heeren! Sterf 'n beetjen op de bres van uw geloof, van uw principes, van uw overtuigingen, zooals ge de dingen noemt die u voordeel aanbrengen.

Ja, maar zoals ik hierboven opmerk gaat het in werkelijkheid gewoonlijk niet zo: Publiek uitgesproken "overtuigingen" zijn zelden waarachtig en bijna altijd een vorm van liegen, van conformeren, van "maatschappelijk gewenst gedrag".


[3] Zulke dingen komen van ‘God.’ En ‘als God wil, dan moet je berusten’ om met juffrouw Laps te spreken. Voor onkundige of plichtvergeten ministers is die stelling niet onaangenaam.

Ja, maar Multatuli's verafgoding van "mijn God de Noodzaak" lijdt aan hetzelfde euvel als de God van juffrouw Laps: Het pleit "plichtvergeten ministers " vrij van schuld, en van persoonlijke verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid.


[4] Het indyken van rivieren is 'n onvergeeflyke domheid. Heeft dit nog uitlegging noodig? (1050d)

M. heeft dit herhaaldelijk beleden, en had kennelijk het idee dat als je de rivieren laat overstromen het resultaat zal zijn dat op de lange duur het sediment van die overstromingen het land zal ophogen. Dit is natuurlijk zo in theorie, maar gaat voorbij aan de risico's van dergelijke overstromingen voor steden, dorpen, bewerkt land, boerderijen etc. (waarvoor M. terpen aanraadde). Zie onder 1050d.

Idee 301.