idee 287 copyright maartens@xs4all.nl

 

Idee 287.                                       


Het provinciaal gerechtshof van Noord-Holland heeft uitgemaakt dat de Max Havelaar behoort aan den heer de Ruyter en den heer Van Lennep. [1]

Ik verklaar op myn eer, 't handschrift van dat boek niet aan den heer Van Lennep te hebben verkocht. [2]

Ik heb weinig acht gegeven op den loop van dat proces. De slag was geslagen vr pleidooi en vonnis: de Havelaarszaak was gesmoord. Het juiste tydstip om 'n beroep op 't Volk te doen, was voorby. Men had in ruimte den tyd gehad om rondtevertellen dat die Havelaar zoo'n byzonder slecht mensch was. En daarin had men gelyk. In 't vertellen, meen ik. Dit toch was 't eenige wapen dat men gebruiken kon, en 't spreekt vanzelf dat men 't opnam. [3]

Maar toch vind ik 't verdrietig, dat de firma De Ruyter & Van Lennep nu 't geld ontvangt dat er verdiend wordt - gewonnen, meen ik - op dat boek, al werd dan ook dat geld gewonnen tegen myn zin. Want ik had daarvan 'n paar jaren kunnen leven met vrouw en kinderen. Ik had Ideen kunnen schryven in dien tyd, en ik ware t'huis geweest op den verjaardag van m'n kleine Nonnie. [4]


[1] Het provinciaal gerechtshof van Noord-Holland heeft uitgemaakt dat de Max Havelaar behoort aan den heer de Ruyter en den heer Van Lennep.

Hier begint M.'s uiteenzetting van een voor M. tragische geschiedenis.


[2] Toch is dit - "Ik verklaar op myn eer, 't handschrift van dat boek niet aan den heer Van Lennep te hebben verkocht." - niet waar, althans in juridische zin. (Maar de juridische waarheid en de juridische rechtvaardigheid zijn vaak - soms onoverkomelijk - niet hetzelfde als waarheid en rechtvaardigheid puur en simpel.)

Wat wl waar is - en ik verwijs naar W.F. Hermans "De raadselachtige Multatuli" en de VW voor wie er meer van wil weten, in detail - is dat Multatuli vakkundig-advocaterig opgelicht is door Van Lennep, met het doel de "Max Havelaar" onleesbaar te maken voor het gewone volk, welke opzet geheel gelukt is tot 1875 toe, toen Multatuli's uitgever Funke het copyright kon kopen, en goedkope volksuitgaves op de markt kon brengen - 15 jaar na het jaar waarin Multatuli zoveel voordeel had kunnen trekken uit een grote en algemene verspreiding en makkelijke verkrijgbaarheid van z'n boek.

Wat feitelijk gebeurde zegt M. tennaastebij in Idee __


[3] Ik heb weinig acht gegeven op den loop van dat proces.

Dit legt niet uit waarom M. dan toch procedeerde. Een deel van de verklaring is eergevoel. Overigens is het waar dat " Men had in ruimte den tyd gehad om rondtevertellen dat die Havelaar zoo'n byzonder slecht mensch was. " en wr dat dit gebeurd was - zoals 't ook waar is dat M.'s gedrag en persoon ampel aanleiding gaf tot achterklap en laster, dat hem dan ook eerder overkomen was, en waar dat wie doet als M. deed hiermee moest rekenen.

Wat betreft M.'s gedrag en persoon verwijs ik nog maar eens naar W.F. Hermans, die daar een over het geheel genomen zinnige samenvatting heeft gegeven in "De raadselachtige Multatuli", en overigens terecht het adjectief "raadselachtig" gebruikt: de man week immers zozeer af van de norm dat hij moeilijk te begrijpen is, en moeilijk te begrijpen hoe hij kon en durfde te doen en denken en vooral schrijven als hij deed, vooral ook omdat het allemaal gebeurde in het Nederlands, en Multatuli een geboren en getogen Nederlander was, en toch zo anders is dan ieder ander op tal van manieren - intellectueel, moreel, karaktermatig, wat spreek- en schrijf-stijl en levens-voering betreft; wat filosofie en zedelijke moed betreft - en zo afwijkt van iedereen die 'm omringde of waar hij mee te maken kreeg, zowel als tegenstander als volgeling of bewonderaar.


[4] Ik had Ideen kunnen schryven in dien tyd, en ik ware t'huis geweest op den verjaardag van m'n kleine Nonnie.

Tsja. Dit is in 't sentimentele getrokken, en M. mocht graag verhalen van z'n liefde voor z'n vrouw en kinderen, en over het leed hen aangedaan. Ik zal daar hier niet op in gaan, en merk alleen op dat het zeker lijkt dat Multatuli's leven anders was verlopen indien de Max Havelaar in 1860 z gepubliceerd was als hij - gewenst had indien hij beter had geweten wat dit inhield.

Idee 287.