Idee 192.                                       


Geen Wet was ooit zoo kleingeestig en barbaarsch als de Zeden. Een misdadiger wordt gestraft met gevangenis, z lang... de zeden voegen daarby: levenslange verachting. De wer spreekt van ingezeten... de zeden van onderhouden. De wet van de Koning... de zeden: Zyne Majesteit. De wet geeft keus van kleeding... de zeden schrijven zulke kleeding voor. De wet beschermt het huwelyk in z'n burgerlyke gevolgen... de zeden maken van 't huwelyk 'n godsdienstigen, zedelyken - dat is: zeer onzedelyken - band. De wet, hoe ze ook de vrouw mishandelt, blyft haar toch nagenoeg beschouwen als minderjarige of als iemand die onder kurateele staat... de zeden maken de vrouw tot slavin. De wet staat toe dat men natuurlyk ter wereld komt, de zeden plagen, vervolgen, mishandelen 't kind dat 't leven intreedt zonder pas. De wet geeft zekere rechten aan de ongehuwde moeder - mr zelfs dan aan de getrouwde - de zeden stooten die moeder uit, straffen haar, verdoemen haar. De wet, op 't stuk van legitieme portien, spreekt van kinderen... de zeden maken verschil tusschen jongens en meisjes, wat de maat van opvoeding betreft en onderwys. De wet erkent noch vordert belastingen dan vastgesteld op die wyze, met die voorzorgen... de zeden doen ons schatting betalen aan ydelheid, domheid, dweepery, geestdryving, gewoonte, bedrog. De wet behandelt wel de vrouwen als minderjarigen, maar belet niet - niet rechtstreeks althans - haar ontwikkeling... de zeden dwingen de vrouw onwetend te blyven, of althans waar ze 't niet is: onwetend te schynen.

De wet drukt nu en dan, de zeden altyd.

Zoo dom is geen wet, of er zyn dommer zeden.

Zoo wreed is geen wet, of er zyn ruwer zeden.


Dit is allemaal overwegend waar, uitstekend geformuleerd, en de moeite van het overwegen waard, maar verdient twee aantekeningen:

1. Aangezien de zeden de overwegend vrijwillig aangegane omgangsvormen en beschouwingswijzen van mensen onderling zijn, moet de konklusie zijn dat wanneer de zeden langdurig overwegend drukkend, dom en wreed zijn dit toch vooral een kwestie is van gemiddeld menselijk onvermogen tot iets aanmerkelijk beters.

2. Er zijn natuurlijk ook vrijwillig aangegane omgangsvormen en beschouwingswijzen tussen mensen die bevrijdend, intelligent en humaan zijn, en ook tot "de zeden en gebruiken" behoren, al mag men aannemen dat deze soort omgangsvormen, zoals mensen nu eenmaal gemiddeld zijn, zeldzamer zijn dan de meer gebruikelijke onderdrukkende domme of wrede omgang met elkaar.

Idee 192.