idee 189

 

Idee 189.                                       


De bewoners van 'n land zyn niet vry of onvry door de wet. De maat van vryheid wordt bepaald door de zeden. [1]

Frankryk is onder Napoleon niet vry, zegt men, en als men z'n wetten leest, schynt die meening zoo heel ongegrond niet. Maar de bewoner van Frankryk beweegt zich, ondanks die wetten, vryer dan 'n Nederlander.

Wanneer wy 't getal en de belangrykheid onzer handelingen die voorgeschreven of verboden zyn door de Wet, vergelyken met al de daden die we verrichten of nalaten, gedwongen door de Zeden, zullen we zien dat we eigenlyk met de Wet al heel weinig te maken hebben, en dat hr invloed op ons doen erg laten zeer onbeduidend is in-verhouding tot al de dingen die 'n gevolg zyn van gebruik, gewoonte en sleur.

Geen wetgever, al gebood hy over tienmaal meer soldaten dan 't getal inwoners van 'n land, zou durven bevelen wat nu de zeden voorschryven. En omgekeerd, we buigen ons onder zeden die we niet zouden aannemen als ze waren voorgeschreven door 'n wetgever, hoe machtig ook. [2]

Dit nu wilde ik even in 't voorbygaan zeggen, dat er - buiten Azie - weinig landen zyn waar de zeden grooter dwingelandy uitoefenen dan in Nederland. De politieke vryheid die wy inderdaad bezitten baat ons weinig, daar ze gesmoord wordt onder 'n hoop land- stad- dorps- buurt- huis- en familiegebruikjes, die ons inderdaad maken tot de Chinezen van Europa. [3]


[1] "De bewoners van 'n land zyn niet vry of onvry door de wet. De maat van vryheid wordt bepaald door de zeden."

Dit is gedeeltelijk waar, en een belangrijk inzicht, maar laat onverlet dat er wel degelijk dictatoriale staten zijn en waren, met dictatoriale wetten die het de machthebbers en hun burocratische uitvoerders mogelijk maakt mensen van hun vrijheid of leven te beroven vanwege hun meningen, uiterlijk of afkomst.

Dit heeft te maken met het feit dat een wetboek niet anders kan zijn dan een nogal abstract en zeer gedeeltelijk aftreksel van een aantal normen, gebruiken en zeden in het land waaraan het de wet voorschrijft.


[2] "Geen wetgever, al gebood hy over tienmaal meer soldaten dan 't getal inwoners van 'n land, zou durven bevelen wat nu de zeden voorschryven. En omgekeerd, we buigen ons onder zeden die we niet zouden aannemen als ze waren voorgeschreven door 'n wetgever, hoe machtig ook. "

Het hier gestelde is opnieuw gedeeltelijk waar, maar lijdt aan het zojuist genoemde niet helder gemaakte onderscheid tussen "wet" en "gebruik". 


[3] "Dit nu wilde ik even in 't voorbygaan zeggen, dat er - buiten Azie - weinig landen zyn waar de zeden grooter dwingelandy uitoefenen dan in Nederland. De politieke vryheid die wy inderdaad bezitten baat ons weinig, daar ze gesmoord wordt onder 'n hoop land- stad- dorps- buurt- huis- en familiegebruikjes, die ons inderdaad maken tot de Chinezen van Europa. "

Mijzelf - die Azi niet kent, maar in Engeland en Noorwegen gewoond heeft, en 130 jaar na Multatuli werd geboren - is hetzelfde opgevallen, zonder enige beinvloeding door Multatuli: Doorsnee Nederlanders zijn, vergeleken met de mij bekende doorsnee buitenlanders (en ik ben, als Multatuli, aanmerkelijk beter bekend met buitenlanders en buitenlands dan de doorsnee Nederlander) femelende, huichelende, achterbakse, oneerlijke, buitengewoon conformistische nivelleerders en conformisten, die uitblinken door een gebrek aan moed zichzelf te zijn en grote angst werkelijk te leven.

Ik vermoed dat het iets zegt zowel over Nederland - land van huicheldeugden, geldgeilheid, valse nederigheid en echte nivelleerzucht - als over Multatuli en mijn reacties op de Nederlandse doorsnee van onze eigen tijden. 

Idee 189.