idee 185

 

Idee 185.                                       


Ja, die Origenes is me lief... als 'n Elberfeldsche wees! Geloof wat ge wilt, maar handel naar uw geloof. [1] Dit vind ik by Christenen zoo weinig. Hoe, die Jezus is voor sommigen de zoon van God? Voor anderen, 'n onzondig wezen, 'n edel mensch, 'n wysgeer, 'n leeraar, 'n hervormer...

Hoe menigvuldig ook de nuances zyn, waarmee de Christenen hun voorganger kleuren, daarin komen allen overeen dat zyn woorden wetgevend gezag hebben. Ik althans heb nog niet gehoord van 'n sekte die stelselmatig het verbindende der voorschriften van Jezus ontkent. Voor allen is, zoo ver my bekend is, zyn woord de waarheid, niets dan de waarheid, al de waarheid.

Welnu, dit hindert my zoo in Christenen, dat zy die niet den moed hebben dat domme zieldoodende stelsel te veranderen wat de woorden aangaat, zoo gemakkelyk zich weten aftemaken van de daden die uit dat stelsel - volgens hun eigen lezing - zouden moeten voortvloeien. [2]


[1] "Ja, die Origenes is me lief... als 'n Elberfeldsche wees! Geloof wat ge wilt, maar handel naar uw geloof. "

Voor het tragikomische verhaal van de Elberfeldsche wezen zie idee 138.

Wat betreft "Geloof wat ge wilt, maar handel naar uw geloof.": Dit was een van M.'s stelligste overtuigingen, en een van de dingen die hem radikaal deden verschillen van z'n medemensen, die naar een geheel andere overtuiging leven: "Geloof wat de autoriteiten willen, of doe alsof".

Het fundamentele verschil - en wat Multatuli naast z'n intelligentie en taalvermogen zo buitengewoon bijzonder maakt - is werkelijke authentieke eerlijkheid. Het lijkt een redelijke gissing dat, in de mate waarin Multatuli gewoonlijk eerlijk en authentiek was, dit alleen mogelijk en geloofwaardig is  (in "moderne Westerse staten, tussen moderne Westerse mensen") voor echte debielen en echte genieŽn.

Doorsnee-mensen plegen alleen authentiek eerlijk te zijn indien zwaar beschonken of (naar eigen mening) geheel alleen en onbespied. Ze hebben daar ook heel goede en begrijpelijke redenen voor: De doorsnee die hen omringt bestaat immers uit leugenaars, rollenspelers en aanstellers, vrijwel altijd van een fundamenteel totalitair gemoed, en sterk genegen elkaar te nivelleren, discrimineren en controleren. Zie idee 73, 74.

Het is niet waarschijnlijk dat dit Multatuli volledig duidelijk was.

Daarbij - zoals mensen nu eenmaal gemiddeld zijn: Geloof wat ge wilt, indien rationeel, maar handel naar uw geloof. 


[2] "Welnu, dit hindert my zoo in Christenen, dat zy die niet den moed hebben dat domme zieldoodende stelsel te veranderen wat de woorden aangaat, zoo gemakkelyk zich weten aftemaken van de daden die uit dat stelsel - volgens hun eigen lezing - zouden moeten voortvloeien."

Dat is een direkt gevolg van het zojuist gestelde, en verklaart waarom dit Multatuli zo vreemd voorkwam en zo hinderde: Hij leefde, voelde en dacht als kleurenziener tussen de kleurenblinden, en kon zichzelf het verschil wel intellectueel uitleggen maar er niet naar ervaren of leven.

Nogmaals: Gewone mensen hebben zelden de moed van hun eigen overtuigingen, en willen die moed ook niet, behalve in zeer zeldzame omstandigheden of bij grote dronkenschap: De doorsnee weet nauwelijks eigen ideeen of eigen waarden te hebben, en weet dat hun eigen belang het best gediend wordt door niet opvallen en meedoen met de meute, ook als men het daar zelf niet mee eens is. 

 

Idee 185.