Idee 180.                                       


Wat hebt ge gemaakt van de wereld, gy moordenaar Konstantyn? Dat ge zoveel leden uwer familie ombracht, vergeef ik u. [1] 't Zullen er personen naar geweest zyn, en uw familie was te uitgebreid, dit erken ik. 't Heeft bovendien weinig invloed gehad op den toestand van 't menselyk geslacht. Wat deed 't ertoe of gy 'n broer, neef, bloedverwant mr om 't leven bracht? Zie, die familiezaken gaan my niet aan.

Maar dit vergeef ik u niet, dat ge om Keizer te worden aanleiding geeft tot het smeden der ketens waarin 't menselyk geslacht nu sedert eeuwen gevangen ligt. Of wist ge dat niet? Dacht ge er niet aan dat uw fabeltje van 't in hoc signo langer zou duren dan uw behoefte aan die fabel? Kondt ge 't niet voorzien dat die moord aan de menselyke geest eenmaal zwaarder wegen zou in de schaal uwer verantwoording dan al de nietige huishoudelyke privaatmoordjes?

Wat hebt ge gemaakt van de wereld, o Konstantyn?

Daar liggen n u de vervelende kerkvaderlyke eeuwen, die niet eens vatbaar zyn voor beschryving.

Daarop volgt de domme woeste middeltyd met god- en maagd-dienende ridders... die niet lezen of schryven konden. Met aflatende monniken, heerschzuchtige en heerschende priesters. Met geschoren kudden volks. Met scheerende graafjes en prinsjes. Met twist, voor liefde. Met stryd, voor arbeid. Met kerken, voor hospitalen. Met gezag, voor overtuiging. Met slaverny, voor vryheid. Met dweepery, in plaats van wat kennis der Natuur. Met slaap, voor leven... en voor gezondheid, lazarus, en pest! 

Wat hebt gy gemaakt van de wereld, o moordenaar Konstantyn?

Dat ge uw broeders hebt doodgemaakt, vergeef ik u. Maar ik vergeef u niet dat ge den geest hebt vermoord van zoveel myner broeders.


[1] "Wat hebt ge gemaakt van de wereld, gy moordenaar Konstantyn? Dat ge zoveel leden uwer familie ombracht, vergeef ik u. "

Konstantijn grossierde niet alleen in afgemaakte familieleden, maar maakte ook het Christelijk geloof tot Staatsgodsdienst. Voor meer over Konstantijn zie Jacob Burckhardt's "The Age of Constantine the Great" (oorspronkelijk Duits: Dit is een vertaling uit 1949, heruitgegeven in de kopie die ik bezit in 1989). 

Wie "de mens" wil leren kennen, leze de grote historici. Burckhardt was n van de grootsten. (Verder: zie History.)

Idee 180.