Idee 127.                                                 


Ik heb daar drie en twintig nummers IDEEN verscheurd die allen begonnen met: ik lees in den Dageraad...

Wat drommel, zoek ze in den Dageraad! Of zyt ge dom genoeg om te antwoorden:

--Ik lees den Dageraad niet. Ik ben niet van 't gevoelen der dageraadsmannen.

Antwoord ge dat?

Dan moet ik u vragen: hoe ge by 't opnemen der boeken die ge wl leest, vooraf weet dat ze wl zyn geschreven in overeenstemming met uw gevoelen?

Dan moet ik u vragen: waarom ge zo bang zyt iets te lezen, dat met uw gevoelens in stryd is?

Dan moet ik u vragen: of ge ook misschien vreest iets te lezen dat uw gevoelens zou doen wankelen?

Dan moet ik u vragen: of ge wel eens gelezen hebt hoe Don Quichot vreesde zyn helm te beproeven?

Ja, ja... z is 't! Ga liever voort uw helm te houden voor goed en tegen zwaardslag bestand, dan kans te lopen, dat ge n zo'n proef zoudt genoodzaakt wezen om te zien naar 'n andere helm.

Maar erken dan ook dat ge met een slechten helm tevreden zyt.


"De Dageraad" was de naam van een tijdschrift dat verscheen tussen 1855 en 1867, met F. Gnst als uitgever, en ook de naam van een vereniging:

"De vereniging De Dageraad werd in oktober 1856 opgericht uit de kringen van de onafhankelijke vrijmetselaarsloge Post Nubila Lux. Het was, anders dan het tijdschrift van die naam dat zuiver destisch georenteerd was, een gemleerd gezelschap van athesten, panthesten, materialisten, proto-socialisten en andere vrijdenkers. Tot de oprichters behoorden F.C. Gnst, R.C. d'Ablaing van Giessenburg (voorzitter tot 1864), K. Ris, en H.H.Huisman (secretaris en vanaf 1865 voorzitter)" (p. 113, lemma Dageraad).

Aldus K. ter Laan's Multatuli-Encyclopedie, die iedere Multatuli-lezer zou moeten bezitten, omdat deze in n deel veel verduidelijkt dat anders zeer moeilijk te achterhalen zou zijn.

De redenen om dit te citeren zijn het geven van wat achtergrond-informatie, en het opmerken dat veel van wat Multatuli deed samenhing met De Dageraad, en met de genoemde personen: De eerste twee waren z'n eerste eigen uitgevers (namelijk van de eerste drukken van "Minnebrieven" en de eerste twee bundels "IDEEN"); een boekje van Ris wordt lovend besproken in de IDEEN, waarin ook het budget waarvan de arbeider Ris en z'n gezin van moesten leven in werden afgedrukt, terwijl Ris ook de geadresseerde was van 'n zeer fraaie brief van Multatuli over het Marxisme en het socialisme in de VW; en Huisman n van M.'s weinige echte vrienden was, en een opmerkelijk man was.

Idee 127.