Idee 21.                                                

Wie veel gedwaald heeft, kan 't best den weg weten. Ik zeg niet dat veel dwalen noodig is om den weg te weten. Noch dat ieder die gedwaald heeft, den weg weet.

Lees: heeft bij overigens gelyke gegevens het meeste kans de weg te weten.


Nu, er staat "kan" - maar je kunt net zo goed argumenteren dat uit veel dwalen een aanleg tot veel dwalen blijkt. (Multatuli-zlf had bijv. geen enkele "lokaal-memorie", en kon nergens de weg vinden noch onthouden.)

Overigens dit: Een groot verschil tussen M. en andere Nederlanders was, afgezien van genie, boekenkennis, schrijftalent e.d., het feit dat M. zeer veel meer van de wereld bereisd en zeer veel meer van de mensen gezien en meegemaakt en doorleefd had dan vrijwel al z'n tijdgenoten.

Dit is n van de gronden waarom M.'s maatschappij-kritiek - in de 7 delen Ideen, in "Specialiteiten" -zoveel zinniger was dan andere maatschappij-kritiek uit z'n tijd, zoals die van Marx, Proudhon, Kropotkin e.d. : Ze was veel beter gefundeerd op maatschappelijke kennis, en veel minder op wensdenkerij en pedante boeken-"kennis".

Idee 21.