Nederlog        

 

29 november 2008

                                                                 

 Tamar en de Nederliteratuur

 

 

Las u wel eens iets van de Nederlandse schrijfster Tamar?

Ik weet het niet maar vermoed van niet als u aanmerkelijk jonger bent dan ik - en dat u als u dat niet bent u enigszins moest graven in uw geheugen om dan in de zestiger jaren terecht te komen, bij het weekblad Vrij Nederland (VN), waarin Renate Rubinstein columneerde onder dat pseudoniem.

Hoe kom ik erop? Door een stukje van Blokker in de NRC van gisteren, dat niet vriendelijk over haar is, en geïnspireerd is door een heruitgave van haar autobiografisch verhaal Mijn beter ik, over een verhouding die ze met Simon Carmiggelt had.

En ikzelf las wel eens iets van Tamar, maar dat komt - de naïviteit van de jeugd - omdat ik in de tweede helft van de zestiger jaren met enige regelmaat de VN las, waar ze prominent in columneerde. Zoals Blokker gisteren schreef:

Was Renate niet altijd ook de vrouw die onder alle omstandigheden gelijk wilde hebben, en onder alle omstandigheden de nummer 1 van Vrij Nederland, van columnistenland, van de intellectuele vrouwenstrijd, van de liefde en van alle vriendschappen wilde zijn?

Ik heb haar zelf geheel niet gekend, maar indertijd was dat mijn indruk van haar, en ik vond dat weinig interessant, en haar lang niet goed genoeg schrijvend en redenerend om die pretenties op te kunnen houden.

Haar grote bekendheid, in de late jaren zestig en vroege jaren zeventig, ontstond door de zogeheten Weinreb-affaire, die begon doordat Friedrich Weinreb, met Renate's hulp als editeur, een lijvige autobiografie had geschreven over zijn eigen buitengewone verzetsverleden, dat in eerste instantie, vooral door de inzet van Renate, maar ook door het onderwerp (een heuse jood in het Nederlands verzet) en de pretenties van Weinreb (hij zou vele joden het leven hebben gered) zéér veel stof deed opwaaien, in Vrij Nederland en elders in de weekblad- en dagbladpers.

Omdat ik geen zin heb dit alles samen te vatten (het is ook een nogal ingewikkeld verhaal als het goed verteld zou worden) is hier een korte samenvatting in één alinea uit het Willem Frederik Hermans lemma in de Nederlandse wikipedia (minus een aantal links):

Eind jaren zestig koos Hermans partij tegen Renate Rubinstein en Aad Nuis in de affaire rond Friedrich Weinreb. De 'zogenaamde' Joodse verzetsheld Weinreb hield hij in meerdere zeer scherp geformuleerde polemische artikelen voor een perfide oplichter, terwijl vele toonaangevende intellectuelen de kant van Weinreb bleven kiezen. De energie die dit kostte heeft hem naar eigen zeggen zeker het schrijven van meerdere romans gekost. Uiteindelijk heeft hij (ook) hier 'weer' gelijk gehad. Uit een officieel rapport van het RIOD bleek Weinreb inderdaad de oplichter waar Hermans hem voor hield.

Als u het zelf na wilt kijken of als u uw geheugen op wilt frissen dan kunt u dat via de links doen (naar de Wikipedia) of kunt u Hermans' "Het sadistisch universum 2. Van Wittgenstein tot Weinreb" doornemen, waarin veel van zijn stukken over Weinreb staan.

Waarom vermeld ik dit?

Vooral omdat er indertijd erg veel commotie over was; omdat het aanleiding gaf tot verreweg de meest intensieve en uitgebreide publieke discussies over "de Tweede Wereldoorlog in Nederland"; omdat het uiteindelijk inderdaad "een perfide oplichter" betrof, zodat de discussie feitelijk niet ging over "de Tweede Wereldoorlog in Nederland"; omdat dit alles, en vooral de vorm en inhoud van het publieke debat en de discussies, die verre van rationeel waren, vooral van de kant van Rubinstein en haar mede-editeur en ex Aad Nuis, mij indertijd al voorkwamen als nogal typisch Nederlands; en omdat de zaak, na dat "officieel rapport van het RIOD" (dat handen vol geld kostte), overwegend in de doofpot verdween.

En ook omdat het althans mij wil voorkomen dat hieraan - ooit - een aardige historische studie gewijd zou kunnen worden, die dan vooral zou moeten gaan over hoe er in Nederland, in de zestiger en zeventiger jaren, omgegaan werd met het recente Nederlandse verleden in publieke discussies, namelijk, om een frase van Blokker te gebruiken uit zijn artikel (over Renate, maar van wijder toepassing), met

misschien toch veel meer bedrog en zelfbedrog

dan de meeste lezers van al die media-commotie indertijd zich realiseerden, met bedrog en zelfbedrog niet alleen van Rubinstein en Nuis, maar ook van Weinreb en van een groot deel van de publieke discussianten over het onderwerp indertijd, want het is een nogal vreemd feit dat al die commotie indertijd eigenlijk alleen draaide rondom de leugens en wanen van "een perfide oplichter".

En tenslotte ook omdat het W.F. Hermans gelijk gaf en omdat hij in deze affaire een behoorlijk nobele rol speelde, als één van de weinigen die zich niet liet bedriegen, die bovendien opkwam voor de integriteit van een vrouw uit het verzet die zeer belasterd was door Rubinstein. (*)


P.S. Mijn reden dit stukje te schrijven ligt vooral in het feit dat Blokker's stukje mijn geheugen activeerde en de publieke commotie indertijd héél groot was. Maar als u dat zelf niet meemaakte dan moet u voor goed begrip ervan wachten op de (mogelijke) toekomstige historische studie die ik noemde, of Hermans genoemde boek (de tweede helft) doorlezen.

O ja, hier is nog een reden, want ook dit bracht Blokker's stukje weer in mijn herinnering:

Eén van Rubinstein's exen en medestanders in de Weinreb-affaire was dr. Jaap van Heerden, toen psycholoog/methodoloog aan de UVA te Amsterdam, waarover ik in 1989, van een secretaresse van de vakgroep, leerde dat zijn mening over mij en mijn stukken was dat

"de wetenschappelijke staf ziet Maarten Maartensz het liefst dood".

Het is dus niet zo dat ik indertijd niet gelezen werd, niet gewaardeerd werd, en niet naar waarde werd geschat zoals u ziet. Ach ja.

(*) Mijn ouders lieten zich trouwens ook niet bedriegen, maar die speelden geen enkele rol in de publieke discussie. Hoe het zij, toen ik ze in 1969 vroeg wat zij van Weinreb dachten was hun antwoord dit "Jongen, zó ging het helemaal niet toe in het verzet". En inderdaad.


Maarten Maartensz

        home - index - top -