Nederlog        

 

20 september 2008

                                                                 

Nog wat elementaire politieke economie

krediet-crisis
 

 

Als ik het wel heb is mijn eerste stukje over Keynes - Over Keynes en de economische crisis-beheersing - zó vaak gelezen of neergeladen dat sindsdien de teller van mijn provider gestokt is.

Ik kàn mij hier schuldig maken aan een zogeheten 'post hoc ergo propter hoc' redenering, dus vertaald: 'erná dus erdóór', wat vaak als redeneerfout geldt, maar de konklusie is in ieder geval waar en de premisse ook, en soms - sex & zwangerschap, deregulatie van de beurzen & economische crisis - is de redenering minstens plausibel.

Hoe het zij, het eerste stukje over Keynes is véél gelezen, en ik maak het me vandaag wat makkelijker en korter door alleen wat puntjes uit de vandaagse NRC te citeren en daar korte commentaren bij te geven.

Maar eerst over de term "politieke economie". Deze wordt ook maar niet alleen door marxisten gebruikt, was soms een studievak aan sommige universiteiten, en gaat natuurlijk over de samenhang tussen politiek en economie, die tegenwoordig vér gaat, o.a. vanwege een reden die ikzelf zo formuleerde, in mijn tweede stukje over Keynes

vooral omdat tegenwoordig - en minstens sinds de crisis van de dertiger jaren - feitelijk de héle samenleving opdraait voor een crisis van de beurzen, de kapitaalmarkten of de banken, en dat dus de hele samenleving er belang bij heeft actief te voorkomen dat dit gebeurt of erger uitpakt dan nodig is (bij een gehandhaafde markteconomie).

Of er tegenwoordig universiteiten zijn met leergangen politieke economie (buiten Noordkorea, Cuba en wellicht Venezuela) weet ik niet, maar Keynes was zelf een welbewuste politieke econoom, die als student te Cambridge van wiskunde naar economie switchte juist vanwege het politieke en maatschappelijke belang van economie.

Vandaag luidt de kop op de voorpagina van de NRC " 'Crisis VS zal  Europa raken' ", wat - naar u wellicht begrijpt - een zéér ver gevorderd economisch inzicht is, dat bovendien uit de mond van niet de minste komt, als is de spreker een geheel nieuwe economische grootheid voor mij:

De financiële crisis, die tot nu toe vooral in Amerika slachtoffers heeft gemaakt, zal Europa niet voorbijgaan. Dat zegt Sheila Bair, een van de machtigste vrouwen in de Amerikaanse financiële wereld.

Aldus de Amerikaanse correspondent van de NRC, die in z'n eerste zin miste dat de Europese banken natuurlijk al lang en breed getroffen zijn, al adverteren ze dat niet breeduit, eenvoudig vanwege de wereldwijde samenhang van beursinvesteringen, kapitaalmarkten, en gekochte aandelenpakketten in allerlei fondsen.

Maar goed. Het artikel zegt onder meer:

Donderdag werd bekend dat de Amerikaanse overheid werkt aan een plan om rust terug te brengen op de financiële markten. Er moet een staatsfonds komen dat voor honderden miljarden aan riskante beleggingen op basis van hypotheken overneemt van banken. De beurzen reageerden wereldwijd euforisch op het nieuws. hoewel niemand nog weet hoe het plan precies vorm moet krijgen.

En zo is het, al houd ikzelf niet van "euforische beurzen", omdat het categorische kul is (behalve voor wie gelooft dat alles wat bestaat bezield is).

Het plan is eerder gebruikt, in de tachtiger jaren, en komt erop neer dat de staat (c.q. een speciaal tot dat doel gevormde staatsinstitutie) de zwakke aandelen opkoopt voor een lage prijs; wacht tot de economie weer herstelt; en dan de aandelen weer verkoopt op de beurzen.

Dit is in beginsel een zinnig plan; het kan werken (namelijk als het de beurscrisis weet te bezweren of betijen); het kan zélfs voor Vadertje Staat winstgevend uitpakken (op termijn, dat wel); en in ieder geval zijn alleen ófwel de staat ófwel een groot bankconsortium in staat zoiets financieel te dragen - en banken zijn daar nu moeilijk toe in staat omdat ze van de winsten op verstrekte kredieten leven, en dergelijke winsten er niet zijn in een tijd van economische crash. (*)

Er is trouwens ook weinig keus, al neem ik aan dat hier, vooral door principiële free-marketeers, als de crisis optrekt tenminste, stevig over geruzied zal gaan worden, omdat de keus lag tussen (A) niets of weinig doen met het serieuze risico op een gigantische krach in de VS en Europa, met tal van failliete banken en financiële bedrijven, en een werkelijk onbecijferbaar verlies + grote politieke risico's, ofwel (B) van staatswege met vele honderden miljarden (minstens) in te grijpen bij wijze van leningen en investeringen als geschetst in de vorige alinea, met een serieuze kans op zowel herstel van de beurzen als inflatie (geldontwaarding) op de korte of middellange termijn.

Maar over dat laatste kan met recht gezegd worden: Wie dán (nog) leeft, dan zorgt - voorlopig gaat het erom de crisis te beheersen, zo mogelijk.

De zeer machtige Amerikaanse vrouw die zo vriendelijk was de NRC-verslaggever te New York te woord te willen staan is wel nogal ... preuts ("prim" zeggen de Amerikanen):

FDIC-topvrouw Bair reageert tegen deze krant vooralsnog terughoudend op het reddingsplan. "Het is een interessant concept", aldus Bair. Ze benadrukt "niemand te willen bekritiseren. want dit is nou eenmaal een buitengewone tijd en er is geen handboek voorhanden. Beslisingen worden nu ad hoc genomen."

Dat betwijfel ik zéér, want Paulson, de Amerikaanse minister van Financieën (**), en waarschijnlijk ook Bair, weten natuurlijk best wie Keynes was en waar diens "General Theory" over gaat, althans in algemene trekken.

Dus al worden de beslissingen ongetwijfeld ad hoc genomen, er zijn wel degelijk meer of minder geleerde economische teksten op basis waarvan de ad hoc beslissingen die genomen zijn gemotiveerd (of gekritiseerd) kunnen worden.

Het bovenstaande vervolgt dan ook, stilzwijgend in de beste Keynesiaanse traditie:

Belangrijkste doelstelling is het voorkomen van paniek bij de burgers. "Ik wil vermijden dat mensen massaal hun geld gaan opnemen."

De reden daarvoor - Keynes - is dat de banken het geld nódig hebben om te investeren, en dat als het massaal weggehaald wordt (en bijvoorbeeld belegd in goud) de banken nóg minder over hebben om te investeren in projecten die, mits uitgevoerd, op korte termijn enige winst opleveren (die er wel degelijk zijn - àls de economie niet instort).

We komen nu tot de wijze woorden van "de topvrouw" die ook in de NRC's titel staan:

Volgens Bair is duidelijk dat de systeemcrisis zich niet zal beperken tot de VS. "De wereldwijde financiële markten werken niet."

Da's dus héél knap gezien, meen ikzelf, ook al omdat het subtiel economisch onjuist is: De wereldwijde financiële markten werken geheel volgens vertrouwd en bekend economisch model, want als er geen vertrouwen is dat ze winst zullen leveren, dan storten ze snel in omdat beleggers hun gelden terugtrekken. Héél verklaarbaar, héél bekend, en standaard economische kennis zolang er beurzen zijn geweest.

Het is wèl waar dat dit geheel niet subtiel politiek zeer onwenselijk is, althans voor wie de westerse samenlevingen een grote economische crisis plus alle bijkomend sociaal en politiek onheil wil besparen - en vandáár dus al dat regeringsingrijpen, al vloekt het miljoenvoudig met alles wat de Republikeinse regering de laatste 8 jaren heeft uitgedragen. (Ze moeten wel: Het is investeren en nationaliseren of verzuipen.)

Hetzelfde artikel citeert een grote persoonlijke favoriet van me, die gisteren leek alle economische bordjes waar hij ooit in geloofde radikaal verhangen te hebben, want Hij - we spreken immers van De Grote Nobele Vertrouwenwekkende Wouter - was op de radio te horen als bewerende dat ... de kapitalistische economie ten gronde is, en wordt in dit artikel van heden als volgt geciteerd:

"De hele crisis betekent de definitieve teloorgang van een systeem dat is gebaseerd op hebzucht, onverantwoorde risico's en perverse beloningen".

Aldus Wouter Bos, in de tachtiger jaren met lof afgestudeerd aan de UvA in zowel de politicologie als de economie (§§), en volgens velen een héle knappe bol.

Nee Woutje: "hebzucht, onverantwoorde risico's en perverse beloningen" zijn van alle tijden waar mensen handelden (en waar ministers van Financieën kul verkondigden met een vet salaris, en zonder zèlf ooit iets aan al die "perverse beloningen" te hebben willen doen) - het gaat erom deze te reguleren, beteugelen, in toom te houden.

En kijk maar joh, want je leest die krant ongetwijfeld zelf ook:

De NRC hoofdredactie in het eigen hoofdartikel, getiteld 'Westen aan rand van financiële systeemcrisis' eindigt met de volgende alinea, geheel in lijn met mijn eerste stukje over Keynes en Keynes zelf, ook voor Wouter:

Het is te vroeg voor grote oplossingen. Het waarborgen van de integriteit van het financiële systeem is nu belangrijker. Maar wel is zeker dat de teugels strakker moeten worden aangehaald. Er moet een scherpe lijn worden getrokken tussen algemene banken die van belang zijn voor de maatschappelijke infrastructuur enerzijds en zakenbanken anderzijds. Die maatregel is na de beurskrach van 1929 in de VS ingevoerd, maar in de jaren negentig losgelaten. Hij moet in de VS, maar ook in Europa, worden heringevoerd. Dat deze crisis uiteindelijk goed zal aflopen, wil niet zeggen dat zij ooit nog eens op deze schaal mag voorkomen. Een bank is geen gokhal.

En zo is het maar net, als die bank geen zakenbank is, tenminste, en ook niet aan Pirates' Equity doet. Zoals ik het zelf schreef in mijn tweede stukje over Keynes

Een aantal beginselen en vaststellingen gelden wel, niet alleen mijns inziens, en één daarvan is dat gedereguleerde markten in een kapitalistische open samenleving vrágen om maatschappelijke ellende op termijn is, en alleen in het belang is van onverantwoordelijke monetaire en beurs- speculanten.

Overigens deed het me plezier - om terug te keren tot de met lof in de tachtiger jaren aan de UvA afgestudeerde jonge ambitieuze Leider - dat Ruben L. Oppenheimer, die een goede cartoonist en tekenaar is, Wouter Bos afbeeldt à la Damian Hirst in de vandaagse NRC: De vertrouwenwekkende solidaire socialist Bos in kapitalistiese pandjesjas, krijtstreepbroek, das in Windsorknoop, en met Het Koffertje in de machtige rechterhand, op z'n zijde zwevend in een bak blauw water, als De Haai van Hirst, met de fraaie ondertitel 'The Physical Impossibility Of Debt In The Mind Of Someone Living'.

Want volgens Wouter gaan Wij Allemaal - behalve ik en enkele andere niet-geïntegreerden in Onze Nederlandse Rechtsstaat, qua gehandicapte, qua weinig medicijnen gebruikend gehandicapte, qua alleenstaande, qua 55-plusser, qua bijstandstrekker en zo flink nog wat categorieën voor onwaardige "mensen" door - er op vóóruit in het komende jaar. (Da's ook vast Goed Voor Ons Milieu!)

Ik wou maar zeggen: "Geloof me, u kunt Wouter Bos vertrouwen!", behalve dat ik dat niet doe, omdat u me dan niet gelooft. (***)

krediet-crisis
 


(*) Hier is de suggestie van een toekomstig door de banken te financieren en onderhouden groot niet-speculatief noodfonds, bijvoorbeeld van zeer stabiele effecten en staatsobligaties.

(**) Zoals u wellicht opgevallen is ben ik zelf géén aanhanger van de spellingskul "financiën" en zo meer. Is het soms tegenwoordig volgens die gruwelijke Groene Spelling van de Taalunie ook "zën" of "zeën"? "Mon dieu, mon dieu - ayez pitié avec mon pauvre peuple!".

(***) Binnenkort - ik beloof het u, als u me gelooft, en als u dit niet gelooft dan bent u gek, zodat u dit gelooft, omdat u immers niet gek bent - zal ik het hebben over ... logica en ME, de laatste een ziekte waarvoor een logisch perfecte kuur bestaat (§) voor wiens geloof én logische vermogens groot genoeg zijn. "Soon in this theater!"

(§) Vriendelijke noot bij deze noot voor waarachtige ME-patiënten: Ik spreek logisch geheel de waarheid, maar u kunt beter even wachten een gat in de lucht te springen totdat u dat toekomstig stukje gelezen hebt, al zal het logisch heel keerzaam en aardig zijn. Maar het heeft iets met ... psychosomatiek te maken, waar u vast even weinig van houdt als ik, en waar aardige logische argumentaties over zijn.


(§§) Noot 21 september 2008: Hier praatte ik wat àl te goedgelovig een persbericht na: Drs.drs. Bos heeft zijn intellect bekwaamd aan de Amsterdamse VU in de tachtiger jaren van de 20ste eeuw - zoals ik in Nederlog van 21 september 2008 uitleg. Ik laat het maar staan, met deze correctie, omdat ik me voorgenomen heb in Nederlog zo weinig mogelijk te veranderen na de dag waarop ik het schreef. (Echte taalfouten, stijlfouten en feitelijke fouten verbeter ik wel, want waarheid, taal en stijl zijn belangrijk.)

 Maarten Maartensz

        home - index - top - mail