Nederlog        

 

17 september 2008

                                                                 

Over Keynes en de economische crisis-beheersing

krediet-crisis

 
"But, soon or late, it is ideas, not vested interests, which are dangerous for good or evil."
    (Keynes)

Het lijkt erop alsof mijn stukje van gisteren veel aftrek vindt en inderdaad was en ben ik verontwaardigd en wil ik dan wel eens - volgens PvdA-bestuurders én hun loyale gewillige uitvoerende ambtenaren - "verbaal geweld" gebruiken, alsof dat geen contradictio in adjecto is, van laffe domoren zonder de geestelijke vermogens om behoorlijk te kunnen argumenteren, schrijven of spreken.

Maar terzake.

Laat ik het vandaag even over economische crises hebben, en wel aan de hand van John Maynard Keynes, en zijn "The General Theory of Employment, Interest and Money", dat oorspronkelijk verscheen in Februari 1936, en dat het antwoord van de wiskundige econoom Keynes was op de zich toen sinds 1929 afwikkelende economische crisis, na de crash van Wallstreet in 1929, nu (80-1) jaren geleden.

Ik heb een reprint van dat boek uit 1970, die ik in 1972 kocht en sindsdien voor ca. 2/3e las, want het is grotendeels behoorlijk zware kost, en de eerste zinnen van Keynes' voorwoord luiden dan ook

This book is chiefly addressed to my fellow economists. I hope that it will be intelligible to others. (p. v, op. cit.)

Ik zal proberen een en ander voor u te distilleren, o.a. omdat ik meen dat dit van enig algemeen belang is, en omdat Kamerleden en Ministers allemaal de ballen verstand van Keynes hebben, maar ik beantwoord eerst een relevante vraag.

Wie was Keynes? Ik stel de vraag omdat ik aanneem dat de meeste niet-economen dat niet weten en omdat zijn theorieën - in economen-land werd zijn bovengenoemde boek lang "The General Theory" genoemd - weer relevant zijn, zoals ik u zometeen enigermate zal proberen te verduidelijken. (*)

Maar eerst dus iets over Keynes zelf, die om diverse redenen (meer dan ik vermeld) een interessant man was.

Ik neem aan dat je hem kunt omschrijven als een nogal typisch ideaal-produkt van de eertijdse Engelse intellectuele en bestuurs-élite: Zoon van een Cambridge-professor in de logica; vanaf het begin bekend als een heel briljante jongen; zelf élite-student in Cambridge University, met zeer snel een aanstelling daar; schrijver van "Treatise on Probability" (dat ik gehéél las); betrokken vanwege de regering en zijn evidente briljantie bij de afhandeling van de Eerste Wereldoorlog, waar hij heel verontwaardigd over werd en een tamelijk satirisch boek "The Economical Consequences of Peace" schreef, en iets als de opkomst van Hitler weliswaar niet precies voorzag, maar wel in het algemeen (omdat Duitsland tot herstelbetalingen gedwongen werd die het in diepe armoede moest houden voor een generatie, die dus z'n heil bleek te zoeken bij Hitler); en vrij snel na de publikatie van "The General Theory" de bekendste econoom van de wereld, met veel invloed.

Keynes had ook veel indirecte invloed op de westerse economie na de Tweede Wereldoorlog, omdat zijn ideeën maatgevend voor het beleid van regeringen werden, en hij inspireerde (mede) de belangrijke Bretton-Woods conferentie over economisch herstel van 1944, en het Marshall-plan, dat - zo geheel ànders dan na de Eerste Wereldoorlog - beoogde de Europese economieën er weer zo snel mogelijk bovenop te brengen middels leningen en investeringen. Hij stierf, nog tamelijk jong, in 1946, naar verhaald wordt vanwege z'n grote inspanningen om de afwikkeling van de Tweede Wereldoorlog niet even dom en slecht te laten zijn als die van de Eerste.

De redenen dat Keynes' ideeën weer relevant zijn zijn de volgende twee:

  • Volgens hem was de beurscrash van 1929 vooral te wijten aan gebrek aan regulering en bijsturing van overheidswege in de beurzen, beurshandel en de economie: Hij meende dat de beurzen  beter gereguleerd moesten worden, en de dat de overheid de plicht had zo nodig lenen en investeren gemakkelijker te maken door zelf te lenen en investeren met het doel de economie draaiende te houden of vlot te trekken.

  • Volgens iedereen die ik de afgelopen maanden op de BBC gehoord heb met enig economisch benul is de voornaamste reden voor de beurscrisis van nu dat ... de beurzen sinds zo'n tien à twintig jaar nauwelijks meer gereguleerd zijn c.q. actief gedereguleerd (vanwege de nu orthodoxe economische praatjes van MIlton Friedman: De markt is de hand van god, zelf-reinigend, zelf-regulerend, zelf-herstellend, en het grootste wonder ter aard', afgezien van Friedman himself en de Darwiniaanse evolutie, die immers in staat was om genieën als Milton F. te produceren, en wel door de mindere stervelingen - the unfit - zelf-reinigend, zelf-regulerend, zelf-herstellend, nu ja... om zeep te brengen vóórdat ze zich voort konden planten).

U ziet dus dat Keynes tamelijk relevant is. Ik citeerde u de eerste zin van zijn magnum opus, en feitelijk ook de laatste, want daar begon dit stukje mee:

"But, soon or late, it is ideas, not vested interests, which are dangerous for good or evil."

En wat Keynes feitelijk meende en zei in 1936 - zij het met véél vertoon van grote economische geleerdheid, die hij inderdaad ook had, maar dat het middendeel van zijn hoofdwerk erg moeizaam leesbaar maakt, en eigenlijk ook alleen voor "my fellow economists", omdat hij toch wel wist dat politici gewoonlijk minstens wat traag van geest zijn - was dat de overheid, dus uiteindelijk de in een democratische rechtsstaat door het publiek verkozen regeringen, véél aktiever moest optreden in de nationale economie als dat nodig was; de beurzen beter moest reguleren; en niet God's water over God's akker moest laten lopen met een vroom beroep op de wonderbaarlijke krachten van de vrije markt.

Het is ook geheel niet zo dat Keynes een tegenstander was van de markt of van het kapitalisme of ook maar in enige zin een socialist was:

Thus, apart from the necessity of central controls to bring about the adjustment between the propensities to consume and the inducement to invest [Keynesiaanse economen-taal voor: de markten in te teugelen of bij te sturen zodat ze niet in crisis raken of blijven - MM], there is no more reason to socialise economic life than there was before.
   To put the point concretely, I see no reason to suppose that existing system seriously misemploys the factors of production which are in use. (p. 379, op. cit)

Of om het laatste punt nog iets specifieker te maken: Keynes geloofde dat een markt-economie - afgezien van crises - beter geschikt is voor productie en welvaart dan een staats-geleide socialistische plan-economie. Maar hij was - anders dan de vrije-markt-gelovers-en-predikers van zijn tijd én deze tijd - géén gelover in het wonderbaarlijke zelf-reinigende, zelf-regulerende, zelf-herstellende vermogen van de markt (de afgelopen tien jaar was de financiële markt expliciet en opzettelijk gedereguleerd in de VS, vanwege dat zo wonderbaarlijk vermogen, zei men).

Preciezer gezegd wilde Keynes best toegeven dat uiteindelijk een markt zich wel zal herstellen na een crisis, maar dan - zoals bleek - bijvoorbeeld wèl na het rijzen en vallen van een Hitler, en na het langdurig zéér armoedig zijn van grote delen van de bevolking, en na veel voorkombare ellende, en dat een beroep op de wonderbaarlijke zegeningen van de markt op de langere termijn ("als we de zaak maar gewoon zelf-regulerend laten uitzieken: "moral hazard, you know") voor  Keynes neerkwam op, zoals hij schreef:

In the long run, we're all dead.

Hier zijn enkele relevante citaten uit Keynes' "Concluding Notes" bij de "General Theory" die wat helderder zijn dan z'n economisch gegoochel met marginal utilities, propensities to consume, en overige economen-taal, die ik u en mij overwegend wil besparen.

Dat laatste hoofdstuk van "The General Theory" begint zo:

The outstanding faults of the economic society in which we live are its failure to provide full employment and its arbitrary and inequitable distribution of wealth and incomes. (p. 372, op. cit)

Niet alleen dat, de economische ideeën die tot de crisis van 1929 leidden deugen niet:

Our criticism of the accepted classical theory of economics [zeg maar: Friedman minus Friedman-grafieken - MM] has consisted not so much in finding logical flaws in its analysis as in pointing out that its tacit assumptions are seldom or never satisfied, with the result that it cannot solve the economic problems of the actual world. (p. 378, op. cit)

En het mag aangenomen worden dat Keynes ook weinig sympathie had voor de feitelijke en morele consequenties van dit zaligmakend markt-geloof, want niet alleen geldt "In the long run, we're all dead", maar ook dat op kortere termijn en zonder staatsingrijpen een hele generatie in diepe armoede kan komen te leven, én z'n heil zoeken bij radikale politici en hun heilsleren en beloftes - zoals immers bléék in de dertiger jaren, waarin Keynes schreef.

Hoe het zij, hijzelf beargumenteerde zijn algemene plan als volgt, na beleden te hebben dat hij weinig sympathie had voor beursspeculanten en renteniers - en u moet hier proberen Engelse ironie inclusief aangeduid doch beleefd bedwongen dédain voor hoc genus omne van beurs-speculanten en zogeheten Pirates' Equity-schemes (**) te vatten:

I see therefore the rentier aspect of capitalism as a transitional phase which will disappear when it has done its work. And with the disappearance of its rentier aspect much else in it besides wull suffer a sea-change.
(..)
Thus we might aim in practice (there being nothing in this which is unattainable) at an increase in the volume of capital until it ceases to be scarce, so that the functional investor will no longer receive a bonus; and at a scheme of direct taxation which allows the intelligence and executive skill of the financier, the entrepreneur et hoc genus omne (who are certainly so fond of their craft that their labour could be obtained much cheaper than at present), to be harnassed to the service of the community on reasonable terms of reward. (p. 376-7, op. cit.)

Kortom, Keynes hield niet van couponknippers noch van beursspeculanten, al had hij veel begrip voor menselijke zwaktes.

Hier is dan de "General Theory" verpakt voor politici (van Keynes' tijd), en met wat extra alineaas zodat een en ander (een mens blijft hopen) leesbaarder wordt voor intellecten als van Wouter Bos, Kamerleden en - the mind boggles, maar we blijven vriendelijk - Mariëtte Hamer:

In some other respects the foregoing theory is moderately conservative in its implications. For whilst it indicates the vital importance of establishing certain external controls in matters which are now left in the main to individual initiative [in 1919-1929 als in 1998-2008 - MM], there are wide fields of activity which are unaffected.

The State will have to exercise a guiding influence on the propensity to consume partly through its scheme of taxation, partly by fixing the rate of interest, and partly, perhaps, in other ways.

Furthermore, it seems unlikely that the influence of banking policy on the rate of interest will be sufficient by itself to determine an optimum rate of investment.

I conceive, therefore, that a somewhat comprehensive socialisation of investment will prove the only means of securing an approximation to full employment; though this need not exclude all manner of compromises and devices by which public authority will co-operate with private initiative.

But beyond this no obvious case is made for a system of State Socialism which would embrace most of the economic life of the community. It is not the ownership of the instruments of production which it is important for the State to assume. If the State is able to determine the aggregate amount of resources devoted to augmenting the instruments and the basic rate of reward to those who own them (***),  it will have accomplished all that is necessary.

Moreover, the necessary measures of socialisation can be introduced gradually and without a break in the general traditions of society. (p. 377-8, op. cit.)

Ikzelf denk dat dit ongeveer de kern van Keynes' ideeën is:

  • Er is een kapitalisme met een menselijk gezicht (mogelijk); dat is beter in staat om via marktmechanismes de economische productie-factoren te gebruiken voor algemeen belang dan staatssocialisme; maar de voorwaarden zijn dat (i) de beurzen en de speculanten gereguleerd worden; (ii) de inkomens van beursspeculanten en managers aan banden gelegd via belastingen en (iii) de staat (het algemeen belang, de politiek, de regering, het parlement) aktief intervenieert in de marktverhoudingen als deze uit balans raken, door leningen, investeringen, regulering en eventuele noodwetgeving.

Mij lijkt het nog steeds overwegend zinnig, en daarom heb ik het maar eens nageschreven, onder andere omdat ik mag aannemen dat die blitse Wouter Bos, die volgens de vrouwelijke kenners in "Met 't oog op morgen" van gisteren, "licht lijkt uit te stralen" in het parlement bij de presentaties van zichzelf, zó supergeil vindt hij het om in de schijnwerpers te staan, net als vrijwel alle Kamerleden, ministers, en economische goeroes die u hoort of leest ... Keynes' "General Theory" allemaal niet gelezen hebben.

Ik wel, zoals u ziet, en dus heb ik gisteren, ziek als ik ben, een tijd gezocht naar mijn kopie van Keynes's "General Theory" uit 1972, en die gevonden, zodat ik het vandaag kon overnemen voor uw instructie of vermaak, en met de mededeling dat het mij véél zinniger voorkomt dan veel economisch geleuter waar ik weet van heb, of dan wat Wouter Bos bij machte is zelf te bedenken (tussen de inspanningen nodig voor zijn publiekspresentaties van zichzelf door).

Of mijn moeite iets uitmaakt? Geen idee, want je hebt een gros of wat gemiddelde Nederlandse Kamerleden + Ministers nodig om één opgetelde intelligentie te bereiken die de idem van Keynes enigszins benadert.

Natuurlijk is daar altijd het laatste redmiddel, Neerlands Economisch Leider in barre economische tijden: "Geloof me: u kunt me vertrouwen!" - Wouter Bos.

En wie gelóóft wordt zalig, zodat, als ik Wouter en zijn vermogens en aandriften goed begrijp, zeer velen in de komende tijd, als het aan hem ligt, een stuk sneller zalig zullen zijn dan ze zelf hoopten - en u moet dan maar denken, àls u dan onverhoopt snel en doodarm aan de Hemelse Poort klopt, dat "Eerder zal een kameel door het oog van een naald kruipen dan een rijk man toegang tot de hemel vinden", zodat u maar ziet waar waarachtig PvdA-socialisme + integere Gristenpolitiek allemaal goed voor is (uw zaligwording en een hemels paradijs!), behalve natuurlijk voor PvdA-voorlieden, die er al generaties in deze wereld van leven als spreekwoordelijke "fat cats".

O ja, en hier zijn Keynes' bijna-laatste woorden uit de "General Theory":

But apart from the contemporary mood, the ideas of economists and political philosophers, both when they are right and when they are wrong, are more powerful than is commonly understood. Indeed, the world is ruled by little else.

Practical men, who believe themselves to be quite exempt from any intellectual influences, are usually the slaves of some defunct economist. Madmen in authority, who hear voices in the air, are distilling their frenzy from some academic scribbler of a few years back. I am sure that the power of vested interests is vastly exaggerated compared with the gradual encroachment of ideas. (p. 381, op. cit.)

Wel... laten we hopen dat dit de nauwelijks tot zinnig denken in staat zijnde en geen ideeën (anders dan propaganda) hebbende moderne Nederpolitici een handje helpt: De dames en heren hoeven het niet allemaal zelf te bedenken, en dat kunnen ze toch niet, maar er was iemand die (er) véél meer verstand (van) had dan zij, die het allemaal zinnig doorgedacht en opgeschreven heeft; en hierboven staat mijn  distillaatje ervan.

Ik hoop dat het - nogmaals - enige deugd doet, in de baaierd van ongereguleerde hebzucht waartoe de moderne financiële markten verworden zijn, door de "frenzy from some academic scribbler of a few years back" als Friedman, de afgod van de Pirates' Equity-rijkworders. (**)

krediet-crisis


P.S. Ook anders dan vele jongeren dan ik die hebben moeten 'leren leren' schrijf ik vrijwel altijd uit mijn hoofd, op basis van wat daar in zit. Ook deze keer heb ik de Wikipedia niet eerst geraadpleegd, noch het internet, maar alleen maar mijn oude kopie + aantekeningen van Keynes' boek, en wat ik me overigens meen te herinneren in dit verband. Ik twijfel er echter niet aan dat er, bijvoorbeeld op de Wikipedia, goede inleidingen tot - zoals dat heet - het denken van Keynes te vinden zijn. Ik zal dat later ook eens nakijken, maar heb, zoals u wellicht weet, altijd weinig energie en meer of minder pijn, en heb ook veel gelezen.

(*)  Het zou me zeer verbazen als er méér dan één of twee Kamerleden + regeringsleden zijn die minstens zoveel van Keynes "General Theory" weten of lazen als ik, of van Keynes zelf. Ik leef nu eenmaal in een al dekaden debiliserend land.

(**)  Ik wéét natuurlijk dat het "eigenlijk" "Private Equity" genoemd wordt - maar het is feitelijk de privé-rechtvaardigheid van piratenkapiteins en boekanniers (waar Monthy Python ooit een héél fraaie trailer over maakte, die in dit tijdsgewricht verdient véél vertoond te worden). "Pirates' Equity", dus, als tegenwicht voor hun eigen propagana.

(***) Of de manager-parasieten die ze exploiteren - Bent u daar nog, Jeroen van der Veer en Louis van Halderen? - want tegenwoordig gaan grote delen van de speculatiewinsten naar de managers van bedrijven eerder dan naar de aandeelhouders, of naar de ondertussen vrijwel uitgestorven grootaandeelhouder-kapitalisten van weleer. (Leest Burnham over The Managers, o economisch en politiek onwetenden! Of Orwell over Burnham in Orwell's Collected Essays, deel 3 of 4. Kennis is vaak géén macht, maar het behoedt wel voor illusies en tegen bedrogen worden door de marktkooplieden die tegenwoordig politici zijn.)

 Maarten Maartensz

        home - index - top - mail