Nederlog        

 

15 september 2008

                                                                 

Economische crisis (?)

 

 

Precies een week geleden schreef ik over de kredietcrisis, en ik zou  gissen dat er nu een economische crisis (in aantocht) is, al hoop ik dat ik ongelijk heb.

Maar ik ben niet de enige die er zo over denkt: De NRC van vandaag opent de voorpagina met 'Wall Street in crisis na val zakenbanken', want het NRC-artikel zegt o.a.

De afgelopen twee dagen kenden hun weerga niet in het financiële zakendistrict van de VS. De noodtoestand komt eerder in de buurt van de crisis in 1929 dan recentere voorvallen als de dotcom-crisis. Vooral de rol van de autoriteiten is opmerkelijk. Anders dan bij de val - en uiteindelijke overname - van zakenbank Bear Stearns (toen het Amerikaanse stelsel nog voor miljarden garant stond), grijpt de Federal Reserve dit keer niet in.

Eerst wat er feitelijk tot nu gebeurd is:

De in moeilijkheden verkerende grote Amerikaanse zakenbank Lehman Brothers heeft geen overname-kandidaten gevonden, en heeft uitstel van betaling gevraagd, wat de normale stap vóór een faillisement is. En de idem Merrill Lynch is voor éénderde van de beurswaarde overgenomen door de Bank of America (een zeer grote commerciële bank, en geen staatsbank, zoals Nederlanders zouden kunnen denken naar analogie met 'Nederlandse Bank').

Vervolgens over "de opmerkelijke rol van de overheid", bestaande uit niet-ingrijpen. ("The Zen of Economics", heet dit, geloof ik.)

Tot voor iets meer dan een week geleden was dit niet-ingrijpen - naar mijn begrip van "de economie", dat niet perfect maar ook niet ongeïnformeerd is, mede door 7 maanden arbeid (lang geleden) bij de NMB, als documentalist, wat me het e.e.a. over het bankwezen leerde - geheel correct volgens geaccepteerd (Friedmaniaans) recept: De overheid greep niet in, "in de vrije markt" ("want" werd er dan vaak aan toegevoegd met een heel tevreden geluid "de vrije markt is zelf-reinigend en zelf-regulerend").

Een week geleden veranderde dit, zoals economische kenners als Kamagurka, Schinkel en ik registreerden - maar het is waar dat overheidsingrijpen (zoals ik vorige week ook schreef) de rigueur is volgens Keynesiaanse principes, waartoe de Westerse regeringen kennelijk gedeeltelijk teruggekeerd zijn, omdat Milton Friedman's curves hier geen hulp meer bieden. (*)

Waarom wordt Lehman Brothers - "wereldwijd 26.000 werknemers", schrijft de NRC - dan niet uit de puree gehaald met een miljardenkrediet? Wel, de Amerikanen zeggen in een dergelijk geval "it is throwing good money after bad": Ze menen dat het tóch niet geholpen zou hebben. Gis ik, maar in de huidige omstandigheden kan niemand beter dan gissen, inclusief mensen die er meer van (menen te) begrijpen dan ik.

Hoe het zij, verderop in de NRC schrijven de economisch geslepener  geesten dan ik van de NRC (immers 'slijpsteen voor de geest'):

Met hun opstelling dwingen de autoriteiten de banken weer meer op zichzelf terug te vallen. Zij dringen de zogenaamde moral hazard terug - waarbij banken te grote risico's nemen in de wetenschap dat de overheid in geval van nood toch wel zullen bijspringen.

Ik vind de term "moral hazard" héél fraai - Politiek Correcte bankiers-boeventaal, ongetwijfeld - want wat het betekent, in de feitelijke praktijk, is dit:

Slimme jongens bij banken mogen uitgebreid financieel speculeren met feitelijk ongedekte leningen (waarvan ze wéten dat ze feitelijk ongedekt zijn), en als ze winst maken is de winst voor hen, en als ze een te groot verlies lijden dan is het verlies voor de gemiddelde belastingbetaler, beursspeculant of niet, omdat 'Vadertje Staat' er dan voor opdraait. (**)

Als we het totale verlies van de vorige week (!) vanwege de overname van Fannie en Freddie op 1000 miljard stellen (zoals in de pers geschreven en op de radio gezegd werd) en het aantal betrokkenen in de westerse economieën die daarin belasting betalen op 1 miljard dan is dat 1000 dollar per belastingbetaler.

Ik weet het: ik rond heel grofweg af, maar de ordes van grootte (zoals de natuurkundigen hier zouden zeggen) zijn correct. Nu is 1000 dollar per hoofd te overzien, en in een normaal draaiende economie (!!), te lenen en dus op termijn afbetaalbaar - maar het is aardig dat uw en mijn risico in verlichte financiële moderne kringen "moral hazard" heet. Zeg maar: The non-financial suckers pay the bill, in the end.

De economische NRC-wizards vervolgen de zojuist geciteerde alinea met het onder omstandigheden zéér visionaire en gedurfde

Het einde is nog niet in zicht. Amerika's grootste verzekeraar AIG heeft volgens verschillende financiële media bij de Fed aangeklopt voor 40 miljard aan noodhulp. En morgen komt de Fed bijeen om over de rentetarieven te spreken. Zullen de stalen zenuwen dan ook nog werken?

Met de laatste zin bedoelen de schrijvers kennelijk: Doen ze wéér alsof er niets aan de hand is, of geloven dat ze er toch niets aan kunnen doen, als nu met (bijna wijlen) Lehman Brothers, of gaat de rente weer omlaag, om lenen en investeren makkelijker te maken?

Ik heb zelf geen idee, behalve dat het, hoe dan ook, neerkomt op meer of minder geïnformeerde piskijkerij, c.q. een voorspelling over waar het middelpunt van een wolk muggen terecht zal komen na random bestoken te zijn met orkanen uit vrijwel random richtingen. (***)

En u moet maar rekenen: Als Nederlander zit u goed, en veilig, want met de economie gaat het uitstekend (zei Wouter Bos eergisteren nog), en Nederland staat er veel beter voor dan andere Europese landen (zei Wouter Bos eergisteren nog, voor het gemak vergetend dat Nederland zeer vele financiële instituties telt), en u gaat er allemaal op vooruit het komende jaar (dankzij Wouter Bos, vindt Wouter Bos, die altijd van "mijn geld" spreekt als hij het over zijn begroting voor de nationale economie heeft of over het aan hem toevertrouwde geld) - behalve ik dan, want de enigen die erop achteruit gaan (volgens Wouter Bos) zijn ... de chronisch zieken en de minimum-uitkeringstrekkers, want die hebben bij elkaar niet genoeg stemmen om enig gewicht in Wouter Bos zijn morele en financiële wichelschalen te leggen. ("Samen Sterk! Stem PvdA!")

Of zoals ik Wouter Bos herhaaldelijk heb horen zeggen "geloof me nou maar, ik heb gelijk". Ik denk dat hij liegt, maar ik geef toe dat hij weinig keus heeft: he would say so, wouldn't he?

Maar goed: In Nederland zijn u, uw geld en uw inkomen veilig. Zegt Wouter Bos. "Gelóóf me nou maar".

Ikzelf geloof dat er een economische crisis aankomt, of reeds gearriveerd is, maar ik ben geen minister van financieën (die trouwens blijkt in de 80-er jaren aan de UvA gestudeerd te hebben (§§), héél vertrouwenwekkend, naar u begrijpt - en ik hoop ook dat ik ongelijk heb.

P.S. Misschien is het behulpzaam te weten dat de BBC World Service zéér veel beter is over "de economie" dan wat ik in het Nederlands hoor en lees. Het uitstekende programma "Newshour" is bijvoorbeeld (o.a.) life van 22.00 tot 23.00 uur Nederlandse tijd (waarna elders op de schaal "Met 't oog op morgen" begint, met Neerlandse experts), en de ervaring heeft me geleerd dat op de BBC vaak een paar uitstekend formulerende deskundigen te horen zijn die de zaak, voorzover bekend en kenbaar, glashelder weten samen te vatten in een paar minuten.

krediet-crisis


(*) Milton Friedman is de bedenker van de supply-side economics, die - als ik het goed begrepen heb - allemaal volgt uit vraag-en-aanbod curves in grafieken, indien beschenen door het juiste licht. Kortom, ik geloofde er nooit in, maar ben geen econoom, doch weet wel één ding heel goed: ALLES wat economen logisch of wiskundig kunnen bewijzen gaat over puur theoretische speculatie + wiskunde, en pleegt hóóg boven de feiten te zweven, als het er al kontakt mee of zicht op heeft. (En: "If it is empirical, it is not certain. If it is certain, it is not empirical." Albert Einstein.)

(**) Misschien dat ik morgen een economisch plannetje van mij openbaar van lang geleden waarmee dit binnen paal en perken kan worden gesteld, mèt behoud van "een vrije markt".

(***) Voor de eventuele zeldzame enkeling die in Internal Set Theory geïnteresseerd is en/of in (non-standard) analysis, waar ik gisteren kort over schreef: Het Engelse Wikipedia-artikel is goed en verhelderend en er blijkt ook een werkelijk uitstekende inleiding niet-standaard analyse op het net te zijn, van de (overleden) Groningse wiskundige Jaap Ponstein. Ik kan u verzekeren, met de hand op het hart, dat dit héél leuk is, voor de ware liefhebbers dan. Dit alles hangt trouwens ook weer behoorlijk nauw samen met analyses en gebruik van het begrip random (toeval, in de wiskunde) - en zelfs met beursspeculatie, want het schijnt dat redelijk wat financiële analyse-programmaas gebaseerd zijn op non-standard analysis. (Voor niet-kenners: Even exact als klassieke analyse - dus: differentiaal- en integraal-rekening - maar vaak veel helderder en makkelijker in het wiskundig gebruik. Vandaar dus recente pogingen om enige greep op de gang van de financiële markten te krijgen middels programmatuur mede gebaseerd op non-standard analyse, vaak door speciaal daarvoor door zakenbanken ingehuurde zuivere wiskundigen of natuurkundigen.)

Noot bij deze noot: Wiskundige terminologie is niet altijd gelukkig, and it so happens dat "differentiaal- en integraal-rekening", "calculus", "analyse" en "analysis" synoniemen zijn. De eerste is het duidelijkst en langst.


(§§) Noot 21 september 2008: Hier praatte ik wat àl te goedgelovig een persbericht na: Drs.drs. Bos heeft zijn intellect bekwaamd aan de Amsterdamse VU in de tachtiger jaren van de 20ste eeuw - zoals ik in Nederlog van 21 september 2008 uitleg. Ik laat het maar staan, met deze correctie, omdat ik me voorgenomen heb in Nederlog zo weinig mogelijk te veranderen na de dag waarop ik het schreef. (Echte taalfouten, stijlfouten en feitelijke fouten verbeter ik wel, want waarheid, taal en stijl zijn belangrijk.)

 Maarten Maartensz

        home - index - top - mail