Nederlog        

 

6 september 2008

                                                                 

Het àllermooiste uit de Nederliteratuur

 

 

Zoals u wellicht weet heb ikzelf niet zoveel met de Nederlandse literatuur, altijd met uitzondering van Multatuli.

Dit ligt - geloof ik - niet aan het Nederlands, dat best aardige en mooie kanten heeft, die naar mijn smaak vaak beter tot hun recht komen in het Zuid-Afrikaans, maar aan het taalgebied, dat klein is (*) en aan - zal ik maar zeggen - de Nederlandse beschaving, waarin nooit veel belangstelling was voor goed taalgebruik, wellicht omdat er eeuwen lang geen adellijke stand van betekenis was die weinig anders te doen had dan zich met wetenschap, kunst, literatuur, jacht of hoerenlopen onledig te houden.

Immers, de hogere stand in Nederland is sinds vele eeuwen handeldrijvend of besturend, en hoewel dit het vlijtig hoerenlopen nooit beperkte, maakte dit een langdurige preoccupatie met literatuur of gecultiveerde spitse conversatie kennelijk zó moeilijk dat er in het Nederlands vrijwel geen grote literatuur is (afgezien van "Van den vos reynaerde" en van "Max Havelaar", allebei naar onbevooroordeeld buitenlands inzicht).

En voor mijzelf sprekend, wil het geval dat ik erg snel goed Engels sprak en las; met Engelstalige vrouwen heb samengewoond, waaronder een zeer begaafde lecturer in English literature ("Martin, one must be mad to want to study anything but English literature!" - met haar aangeboden beurzen in Cambridge voor alle exacte vakken en psychologie); heel snel uitvond dat de Engelse literatuur zeer veel beter is dan de Nederlandse; en altijd gevonden heb dat je literatuur vooral voor je plezier leest, en niet uit plichtsbesef.

Hoe het zij... de NRC van heden (vanaf vandaag omgerekend in guldens in de losse verkoop fl. 6,50 per exemplaar, op zaterdag, zegge 2 euro 95) geeft twee korte berichtjes die mijn mening over Nederliteratuur redelijk ondersteunen.

Oordeelt u zelf.

1. "Roman 'Twee vrouwen' voor laaggeletterden"

Aldus de kop boven een berichtje dat als volgt begint:

De roman Twee vrouwen van Harry Mulisch uit 1975 is voor laaggeletterden 'hertaald'. (...) In de versie van Marian Hoefnagels zijn de zinnen korter, en moeilijke woorden weggelaten. In totaal komt de oplaag in de buurt van de 1 miljoen exemplaren.

Nu moet u goed begrijpen dat dit van mij allemaal mág, vooral sinds ik het CITO-onderzoek begin van dit jaar tot mij nam, want ik zou graag zien dat mensen meer lezen (dus enigermate zelfstandig denken en fantaseren) en minder TV kijken, en wie tegenwoordig alleen een recente lagere school plus VMBO of MBO afliep schijnt in meerderheid functioneel analfabeet te zijn.

Maar 1 miljoen Nederlandse 'laaggeletterden'? En Harry Mulisch in 'hertaling' om deze 'laaggeletterden' aan het lézen te krijgen?!

Is dit geen verkapte poging Mulisch nog wat te subsidiëren en/of de 'laaggeletterden' het lezen àf te leren?

2. "A.F.Th. wint prijs met zin"

Aldus de kop van een artikeltje op dezelfde pagina van de NRC, dat zo begint, inclusief redactionele vetzetting:

De beste Nederlandse literaire zin van het afgelopen jaar gaat over een mes: "Misschien had het mes gebloosd omdat een hand het dwong in het geniep te doden, in het donker achter jaspanden, die zelfs de bloedblos nog aan het oog onttrokken. " De zin, afkomstig van Mim van van A.F.Th. van der Heijden, is bekroond met de Tzum-prijs (..)

Van die Tzum-prijs had ik nog nooit gehoord (en het doet me onmiddellijk aan het Duits denken, waarschijnlijk ook bij een willekeurig ander onderwerp: "Zum Kotzen"), maar ze ménen het écht, lezer!

Beter dan

"Misschien had het mes gebloosd omdat een hand het dwong in het geniep te doden, in het donker achter jaspanden, die zelfs de bloedblos nog aan het oog onttrokken. " (A.F.Th. van der Heijden)

is er in Nederland anno 2008 niet geschreven, volgens de jury. Deze jury had het, naar u kunt begrijpen uit de winnende zin, niet makkelijk:

De jury nomineerde bijna vijftig zinnen.

En dat waren alleen nog maar de nominaties, dus minus al het voorwerk, en vele honderden, zo niet duizenden, tienduizenden of honderdduizenden andere Nederlandse práchtzinnen gepubliceerd in 2008.

U wilt voorbeelden van nóg méér onweerstaanbaar prachtig Nederlands, bijna even goed als de blozende blos van het mes dat onzichtbaar was in het donker en ook nog achter jaspanden? ("Het was donker. Niemand kon zien of er bloed aan het mes zat." - 'laaggeletterde hertaling' MM.)

Goed, hier zijn wat van die 50 nominaties, dankzij de redactie van de NRC:

"Elk jaar is een prullebak" (M. Februari)

"Het leven is dragelijk, als je de tralies kunt negeren" (R. Klinkhamer)

"Nee, dit is een zin waar ik even niet uit ga komen (hoeft niet te worden ingestuurd voor de Tzum-prijs)." (A. Storm)

Het àllerbeste uit de totale Nederliteratuur van 2008, volgens de jury.

Onmiddellijk na de laatste prachtzin vervolgt de NRC-redactie (die véél aan literatuur doet, om literatuur geeft, en tal van in de literatuur afgestudeerde "wetenschappers" telt) zo:

De zinnelijkheid van zinnen komt ook naar voren in de opmerkelijkste zin (..)

Zinnelijke zinnen... maar goed, hier is ie:

"Een oceanisch zwelgen in de onbekende mogelijkheden van de taal was het en gaf hun stilletjesaan een geilachtig gevoel, zodat op den duur hun geslachten, verstopt in het donker, dik en lui aan het zwellen waren." (P.F. Thomesé)

U las nu het allerbeste uit de Nederlandse literatuur van 2008.

I rest my case, your honor.

P.S. Omdat velen dit niet goed begrijpen: Als ik "literatuur" schrijf bedoel ik vooral klassieke literatuur - de literatuur van een taal uit vorige eeuwen, waarvan ondertussen redelijk vaststaat wat werkelijk bijzonder goed is. Ik heb zéér veel meer gehad aan de - in deze zin - klassieke schrijvers die ik las, dan aan alle moderne schrijvers bij elkaar waar ik weet van heb. U vindt een uitgelezen kollektie hiervan - toegesneden op Engelstaligen - in de Everyman's Library.

(*) Zodat de kans - net als in de sport - een wérkelijk eersteklas begaafd mens te treffen, laat staan een gelijktijdig levende groep daarvan die een cultuur kan creëren, niet zo groot is: Ik leg het maar uit, voor wie ook niet begrijpt dat Ons Land niet de meeste medailles in Peking haalde - het is gewoon gezond-verstand redeneren, dat wat moeilijk pleegt te zijn voor literatuur-wetenschappers, is me gebleken, en vandaar deze uitleg.

 Maarten Maartensz

        home - index - top - mail